دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

497

تاريخ ايران ( دوره صفويان ) ( فارسي )

درخشانى اجرا شده است « 1 » . به همين دليل اين نگاره‌ها چنان كهنه‌نما هستند كه بيشتر به آثار سبك همزمان بهزاد در هرات ماننده‌اند . اينها با اين ويژگيها شبيه يكى از نگاره‌هاى شاهنامه ناتمامى است كه با رنگ‌آميزى غنى اجرا شده و « نجات رستم به خواب‌رفته را توسط اسبش رخش از دست شير ژيان » نشان مىدهد و اين نگاره از شاهنامه مزبور كنده شده است « 2 » . در اينجا به طراحى منظره توجهى خاص مبذول ولى طراحى حيوانات هم با احساس بيشتر و حس‌پذيرانه اجرا شده است . اگر در انتساب اين نگاره به سالهاى آغازين حكومت اسماعيل در تبريز محق باشيم ( كه در سال 907 / 1501 پايتخت او شد ) پس ناظر سنت نقاشى باشكوهى هستيم كه وى به ارث برده است . شاه اسماعيل در سال 916 / 1510 هرات را از دست محمد شيبانى خان گرفت و او را به قتل رساند و بنابراين وارث مكتب باشكوه نقاشى تيمورى شد كه با حمايت سلطان حسين بايقرا شكل گرفته بود و بهزاد گل سرسبد و استاد بزرگ آن بود . از تلفيق و تركيب اين دو سنت نقاشى بود كه دستاوردهاى مكتب صفوى تبريز در سىوپنج سال آينده حاصل شد . پس از سال 916 / 1510 تا جلوس شاه طهماسپ در سال 930 / 1524 از اين كتابت‌خانه ، نسخه تاريخدار مهمى در دست نيست . با اينكه طهماسپ دوازده سال بيش نداشت ، علاقه و اشتياقى وافر به هنر نقاشى نشان داد چون نقاشى نگارگرى را پيش استاد بزرگ سلطان محمد ياد گرفته بود « 3 » و مترصد حمايت از نقاشان و مذهّبان بود . پاره پسين حكومت اسماعيل پس از شكست او از تركان عثمانى در جنگ چالدران ( 920 / 1514 ) دوره‌اى نيست كه از آن انتظار نوآورى و پيشرفت در نقاشى برود ، چون در اين دوره بود كه وى طى فرمانى بهزاد را در سال 928 / 1522 كلانتر كتابخانه سلطنتى كرد « 4 » . ظاهرا به اين تاريخ چندان اعتمادى نيست ، چون اين فرمان به صورت نمونه‌اى از سبك رسمى و از رشحه قلم مورخ معروف خواند مير ( متولد حدود 880 / 1475 ، متوفى 942 / 1535 ) باقى مانده است . بهزاد تحت حمايت عليشير نوائى مشاور معروف سلطان حسين بايقرا در هرات تا زمان مرگ اين مشاور در سال 906 / 1501 بود ؛ و نخستين اثر او در سال 905 / 1500 - 1499 تكميل شده « 5 » و انتظار مىرود كه فرمان نصب بهزاد متعلق به اين تاريخ باشد نه دوره

--> ( 1 ) - ك . و . زترستين و ج . لام ، محمد آصفى ، داستان جمال و جلال ، ( اپسالا ، 1948 م . ) Arts of Islam ، شماره 191 و تصوير 9 . ( 2 ) - گرى ، Persian Painting From miniatures of the XIII - XVI centuries ، تصوير 7 . ( 3 ) - قاضى احمد ، ص 18 . ( 4 ) - قزوينى و بووا " Deux documents inedits " ؛ آرنولد ، نقاشى در اسلام ، صص 1 - 150 . ( 5 ) - LHP ، جلد 3 ، ص 435 .